A vitamini yağda eriyen vitaminlerdendir. Karaciğerde depolanan bu vitamin ısıya
ve pişirmeye dayanıklıdır. Vitamin A miktarı "Retinol Equivalent" ile ölçülür.
Yararları
Sağlıklı deri ve saçlar için gereklidir. Diş, dişeti ve kemik gelişiminde önemli
rol oynar. Normal görme ve gece görme de etkilidir. Bağışıklık sistemini
kuvvetlendirir. Akciğer, mide, üriner sistem ve diğer organların koruyucu
epitelinin düzeninde rol oynar. Kanser, damar sertliği ve katarakt gibi
hastalıkları önlediği yolunda önemli bulgular elde edilmiştir. Bu vitamin ayrıca
protein bileşimine katılır ve tümörlerde görülen hücrelerin kontrolsüz biçimde
çoğalmasını önler. Yaslılıkta etkinliği çok artan kolajenaz enziminin
indirgeyici etkisini önlediği saptanmıştır.
Hangi besinlerde bulunur?
Sütte, yumurta sarısında, ton ve morina balıklarının karaciğer yağında (balık
yağı) bulunur. Ayrıca tereyağı ve peynirde de bulunur. Havuç ve havuç benzeri
sari-turuncu renkli sebzelerde A vitamininin ön maddeleri vardır(alfa karoten).
Sonradan A vitaminine dönüşecek olan Beta Karoten ve diğer karotenoidler ise
yeşil yapraklı ve sari sebzelerde ve tahıllarda bulunur.
Günlük ihtiyacınız nedir?
Yetişkin Erkeklerde Vitamin A gereksinimi 1000 Retinol eşdeğerinde, yetişkin
kadınlarda ise 800 Retinol eşdeğerindedir.
Aşağıda bazı yiyeceklerin içerdiği Retional miktarı verilmiştir.
6 gr karaciğer (Dana), 9124
1 servis kasığı balıkyağı, 4080
1 büyük yumurta sarisi, 97
1 fincan süt, 76
1 orta boy patates 2487
1 orta boy havuç 2025
Eksikliği nelere yol açar?
A vitamini eksikliğinde gözde ve deride keratoz , kseroftalmi (göz aki ve
kormeanin parlaklığını kaybederek kurumasi), foliküler hiperkeratoz (bir deri
hastalığı) ve gece körlüğü görülür. Bağışıklık sisteminin zayıflaması,
enfeksiyonlara elverişli hale gelme, akne (sivilce) oluşumunda artış, yorgunluk,
diş, dişeti ve kemiklerde deformiteler A vitamini eksikliğinin yol açabileceği
diğer şeylerdir.
Fazlasının zararları
Yüksek miktarlarda alınması toksik reaksiyonlara (zehirlenme) neden olabilir.
Fazla A vitamini alimi karaciğer bozuklukları, mide bulantısı ve kusma, saç
dökülmesi (saçlar çabuk kopar), basarisi, eklem ağrıları, dudak çatlamaları, saç
kuruluğu, iştah kaybı, avuçlarda ve ayak tabanlarında ciltte sari-kavuniçi renk
değişikliğine neden olabilir.
Çocuklarda zehirlenme 300000 Retinol eşdeğerindeki A vitamini alımıyla oluşur.
Yetişkinler de ise genellikle günde 100000 Retinol eşdeğerindeki A vitamininin
aylar boyu alınması ile oluşur.
Kalp-damar sağlığı ve kanserden korunmak için E vitamini
İnsanda karaciğerin yani sıra yağlı dokularda, böbrekte, kalpte, kaslarda ve
böbrek üstü bezi kabuğunda depolanır. A vitamini, doymamış yağ asitleri ve C
vitamini gibi maddelerin oksidasyonunu önleyerek antioksidan özellik gösterir.
Isıya ve pişirmeye karsı dayanıklıdır.
Yararları
En iyi antioksidandır. Serbest radikallerin oluşmasını engelleyerek kanser gibi
dejeneratif hastalıkların oluşmasını engeller. Hücre zari ve taşıyıcı
moleküllerin lipit kısmını stabilize ederek hücreyi serbest radikaller, ağır
metaller, zehirli bileşikler, ilaç ve radyasyonun zararlı etkilerinden korur.
Bağışıklık sisteminin aktivitesi için gereklidir. Timus bezini ve alyuvarları
korur. Virütik hastalıklara karsı bağışıklık sistemini geliştirir. Göz sağlığı
için hayati önem taşır. Retina gelişimi için gereklidir. Serbest radikallerin
katarakt yapıcı etkilerini önler.
Yaslanmaya karsı koruyucudur.Serbest radikallerin dokular, deri ve kan
damarlarında oluşturduğu dejenaratif etkiyi önler.Yaslanmayla ortaya çıkan
hafıza kayıplarını da önleyici etkisi vardır.
Hangi besinlerde bulunur?
Basta tahılllar olmak üzere yeşil sebzelerde bol miktarda bulunur. Bitkisel
yağlar ve buğday tanesi en iyi kaynağıdır.
Ayçekirdegi, 1/4 fincan, 26,8 mg
Badem, 1/4 fincan, 12,7 mg
Buğday, 1/4 fincan, 12,8 mg
Çiçek yağı, 1 servis kasığı, 7,9 mg
Yer fıstığı, 1/4 fincan, 4,9 mg
Mısırözü yagi, 1 servis kasığı, 4,8 mg
Soya yağı, 1 servis kasığı, 3,5 mg
Balık yağı, 1 servis kaşığı, 3 mg
Istakoz, 6 gr, 2,3 mg
Samon filet, 6 gr, 0,6 mg
Günlük ihtiyacınız nedir?
0-12 ay: 3-4 mg
1-7 yas: 6-7 mg
11-18 yas: 8 mg
18 yas üstü:10 mg
Hamileler: 2 mg
Emzirenler: 3 mg
Eksikliği nelere yol açar?
E vitamini eksikliği ender görülür. Kansızlığa neden olabilir. E vitamini
eksikliğinde kalp hastalıkları ve kanser riski artar. Çocuklarda hemolitik anemi
ve göz bozuklukları, yetişkinlerde dengesiz yürüme, konsantrasyon bozukluğu,
düşük tiroid hormonu seviyesi, sinir harabiyeti, uyuşukluk, anemi, bağışıklık
sisteminde zayıflama görülebilir.
Çocuklardaki eksikliği
Metabolik hızın çok arttığı okul ve ergenlik çağında zararlı maddeleri
temizleyici etkisi vardır. Eksikliğinde hemolitik anemi, ödemler (vücutta sıvı
toplanmasına bağlı sislikler) görülebilir.
Güçlü bir bağışıklık sistemi için C vitamini
Yararları
C vitamininin baslıca rolü doku bağlarını tutan ana protein maddesi olan kolla
geni üretmek ve bağışıklık sistemi, sinir sistemi, hormonlar ve besinlerin
emilimi fonksiyonlarına (E vitamini ve demir gibi) destek olmaktır. Göz merceği
ve akciğer gibi yapılarda antioksidan olarak çalışır. C vitamini ayrıca
antioksidan yapıda olan E vitaminine dönüşebilir. Yüksek dozda alınması halinde
ne gibi yararlar getireceği yolunda çalışmalar sürmekle birlikte, beta karoten
gibi, antioksidan etki nedeniyle, kanser, kalp-damar hastalıkları ve katarakta
yakalanma ihtimalini azalttığı belirlenmiştir. Ayrıca, soğuk algınlığı gibi
hastalıklara karşı da direnci arttırmaktadır.
Hangi besinlerde bulunur?
Turunçgillerde bol miktarda bulunur. Ayrıca muzda, taze sebzelerde, maydanozda,
kabakta, soğanda, domateste, lahana, ıspanak, kıvırcık salata gibi yeşil
yapraklı sebzelerde ve biberde bulunur.
Günlük ihtiyacınız nedir?
Kadınlarda ve erkeklerde her gün alınması gereken en az miktarı, 60 miligramdır.
Sigara içenlerin en az 100 mg C vitamini almaları gerekir. Her gün taze sebze ve
meyve, özellikle narenciye, lahana, ıspanak, kıvırcık salata gibi yesil yapraklı
sebzeler, yeşil biber yiyen kişiler, tavsiye edilen en düşük günlük dozun
üzerinde C vitamini aldıklarından emin olabilirler. Günde 1 grama kadar güvenle
alınabileceği belirlenmiştir.
Fazlasinin zararlari
Yüksek dozlari sindirim sisteminde tahrişlere neden olabilir. Uzun süre yüksek
dozda kullanılmasının, böbrek taşı ihtimalini arttırdığı da bilinmektedir.
Daha güçlü kemikler için D vitamini
D vitamini yağda eriyen vitaminlerdendir. İki şekilde bulunur. Aktif ergosterol,
kalsiferol ve D2 vitamini gibi adlarla da bilinen ergokalsiferol ışınlanmış
mayalarda bulunur. Aktif 7-dehidrokolesterol ve D3 vitamini gibi adlarla da
anılan kolesalsiferol ise insan derisinde güneş ışığı ile temas sonucu meydana
gelir ve daha çok balık yağında ve yumurta sarısında bulunur. Isıya ve pişirmeye
karşı dayanıklıdır.
Yararları
Ince barsaklardan kalsiyum ve fosforun emilimini düzenleyerek kemik büyümesi,
sertlesmesi ve tamiri üzerinde etkili olur. Rasitizmi önler. Böbrek
hastaliklarinda düsük kan kalsiyumu seviyesini düzenler. Postoperatif kas
kasilmalarini önler. Kalsiyumla birlikte kemik gelisimini kontrol eder. Bebekler
ve çocuklarda kemik ve dislerin normal gelisme ve büyümesini saglar. Günes isigi
bakimindan yetersiz bölgelerde yasayan çocuklar. Yetersiz gida alan ve fazla
kalori yakan kisiler, 55 yasin üzerindekiler, özellikle menapoz sonrasi kadinlar,
emziren ve hamile kadinlar, alkol veya uyusturucu kullananlar, kronik hastaligi
olanlar, uzun süredir stress altinda olanlar, yakin geçmiste ameliyat geçirmis
olanlar, mide-barsak kanalinin bir kismi ameliyat ile alinmis olanlar, agir
yaralanma ve yanigi olan kisilerin D vitaminine özellikle ihtiyaçlari vardir.
Hangi besinlerde bulunur?
Süt ve süt ürünleri.
Günlük ihtiyaciniz nedir?
Kadın ve erkeklerde her gün alınması gereken en az doz 200 ünitedir. Düzenli süt
içenler ya da süt ürünleri tüketenlerin yeterince D vitamini aldığı
söylenebilir. Ayrıca vücut güneş ısınlarına maruz kaldığında, kendisi de D
vitamini üretir. Yaslılıkta kemiklerin zayıflamasına (osteoporoz) karsı, günde
400-800 ünite kadar D vitamini takviyesi alınması yararlı olmaktadır.
Mcg olarak ise ihtiyaç dozları şöyledir:
0-6 ay: 7,5 mcg
6-12 ay: 10 mcg
1-10 yas: 10 mcg
11-18 yas: 10 mcg
19-24 yas: 10 mcg
25 yas üstü:5 mcg
Hamileler: 10 mcg
Emzirenler: 10 mcg
Eksikliği nelere yol açar?
Rasitizm:(Çocuklarda D vitamini eksikliği ile oluşan hastalık)Çarpık bacaklar,
kemik veya eklem yerlerinde deformasyonlar, diş gelişiminde gerilik, kaslarda
zayıflık, yorgunluk, bitkinlik.
Osteomalazi (yetişkinlerde D vitamini eksikliği ile oluşan hastalık) kaburga
kemiklerinde,omurganın alt kısmında, leğen kemiğinde, bacaklarda ağrı, kas
zayıflığı ve spazmları, çabuk kırılan kemikler.
Fazlasının zararları
Yüksek miktarlarda alınması toksik reaksiyonlara (zehirlenme) neden olabilir.
Uzun süreli doz asimi yüksek kan basıncı, mide bulantısı ve kusma, düzensiz kalp
atisi, karin ağrısı, iştah kaybı, zihinsel ve fiziksel gelişme geriliği, damar
sertliğine eğilim, böbrek hasarlarına yol açabilir. Günde bir litreden fazla süt
içen ya da buna yakın süt ürünü tüketen kişilerin ayrıca D vitamini almaları
risk yaratabilir. Günde 1000 üniteye kadar D vitamini alınması güvenli olarak
nitelendirilirken, günde 5 bin üniteden fazla alınması halinde böbrekler ve
kalpte hasar riski doğabilir.
Çocuklardaki eksikliği
Kemiklerde kalsiyum ve fosfor dengesini düzenler. Huzursuzluk, bas terlemesi,
kasıntı, uyku bozuklukları, ileriki aşamalarda kas güçsüzlüğü (Özellikle karında
kurbağa karni), kafatasında yumuşama, asimetri, büyümüş bıngıldak, kafatası
büyüklüğü ve geciken bıngıldak kapanması , dişlerin geç çıkması, diş çürümeleri,
diş minesi bozuklukları, kaburgalarda kemik - kıkırdak bileşiminde raşitik
teşbih taneleri, güvercin göçüsü, harrison oluğu, uzun kemiklerin bükülmesi,
kemiklerde çabuk kırılmalar sırt kemiğinde eğrilikler, kalça kemiğinde
deformiteler görülebilir. En büyük sebebi yetersiz alinim ve az güneşlenmedir.
D vitamini eksikliğinden korunmak için 1 yasına kadar günde 400-800 ünite
Vitamin-D, 2 yasin sonuna kadar günde 0,25 mg flor, 3 yasin sonuna kadar günde
0,5 mg flor verilir. (Eğer içme suyunda flor 0,3 mg/lt den fazla ise ek olarak
flor verilmez.
Kanınızın pıhtılaşması için K vitamini
K Vitamini yağda eriyen vitaminlerdendir. Genellikle vücutta barsak bakterileri
tarafından sentezlenir.
Yararlari
Kan pıhtılaşmasında önemli rol oynar. Bazı çalışmalar özellikle yaslılarda
kemikleri güçlendirdiğini göstermektedir.
Hangi besinlerde bulunur?
Lahana, karnabahar, ıspanak ve diğer yeşil sebzelerde, soya fasulyesi ve
tahıllarda bulunur.
Günlük ihtiyacınız nedir?
Genellikle sebzelerle alınan günlük 60-85 mg. herhangi bir eklemeye gerek
kalmadan yeterli olmaktadır.
Eksikliği nelere yol açar?
Kontrolsüz kanamalara neden olan K vitamini eksikliği malabsorbsiyon hastaları
hariç ender görülür. Doğumdan sonraki ilk 3-5 gün içerisinde barsak florası
henüz tam gelişmemiş olduğundan K vitamini eksikliği vardır.
Çocuklardaki eksikliği
Normal durumlarda barsallardaki bakteriler tarafından yapılır. Pıhtılaşma
faktörlerinin sentezi için gereklidir. Eksikliğinde kanamalarda artış (dişeti,
yaralar, burun, mide- barsak sistemi kanamaları vs.)
Fazlasının Zararları
Çeşitli nedenlerle kanının sulandırılması gereken hastalarda fazla dozlar
zararlıdır.
Keyword: Anahtar Kelimeler
Vitaminler, Vitaminler, Vitaminlerin Yararları,
Vitaminlerin Faydaları, Vitamin Nedir, Vitamin ve Sağlık, Vitamin Hapları,
Vitaminlerin Yararları Nelerdir, Vitaminler, Genellikle taze besinlerde bulunan,
vücutta eksikliği çeşitli hastalıklara yol açan, organizmaya besin veya ilaç
olarak dışarıdan sağlanan maddelere verilen genel ad
|
